İlçemiz Midyat’ın coğrafi olarak konumu, doğusunda Dargeçit ilçesi, batısında Ömerli ilçesi, kuzeybatısında Savur ilçesi, kuzeyinde Batman iline bağlı Gercüş ilçesi, güneyinde Nusaybin ilçesi, güney doğusunda ise Şırnak iline bağlı İdil ilçesi yer almaktadır. Bu ad, ibadet edenlerin dağı, diyarı anlamında kullanılır. Bu bölgenin yüzölçümü 10.000 Km2’den fazladır.
Our district, Midyat, is geographically located to the east of Dargeçit district, to the west of Ömerli district, to the northwest of Savur district, to the north of Gercüş district (part of Batman province), to the south of Nusaybin district, and to the southeast of İdil district (part of Şırnak province). The name is used to mean the mountain or land of those who worship. The area of this region is more than 10,000 km².
تقع مديريتنا، مديات، جغرافياً شرق مديرية دارجيتشيت، وغرب مديرية أومرلي، وشمال غرب مديرية سافور، وشمال مديرية جيرجوش (التابعة لمحافظة باتمان)، وجنوب مديرية نصيبين، وجنوب شرق مديرية إيديل (التابعة لمحافظة شرناق). ويُطلق عليها اسم "جبل أو أرض العابدين". وتبلغ مساحة هذه المنطقة أكثر من 10,000 كيلومتر مربع.
İlçemizin ismi ve ilk kuruluşu konusunda, değişik görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklara göre, İlçenin adı bir çok değişimlerden sonra Farsça, Arapça ve Süryanice karışımından meydana gelmiş “AYNA” anlamına gelmektedir.
Başka bir rivayete göre de Midyat, Mağaralar Kenti anlamına gelen ” MATİATE” kelimesinden ismini almıştır. Bu görüşü ileri sürenler, “MATİATE” isminin Asur yazıtlarında M.Ö. 9.Yüzyılda geçtiğini Asur imparatorlarından II. Aşurnasipal M.Ö. 879 yılında gururla: ‘Matiate’yi (=Midyat) ve köylerini buyruğum altına soktum. Bol ganimet edinip, onları yüklü haraca ve vergiye bağladım’ der.r. Bu görüşe paralel olarak Midyat’ta ilk yerleşim yerinin mağaralar olduğunu gösteren “Elath” mevkiinin (Midyat’a 3 Km. uzaklıkta ve Acırlı Beldesi yakınında bulunan Ziyaret-Mesire Yeri) Romalılar döneminden günümüze kadar geldiği söylenmektedir.
There are various opinions regarding the name and initial establishment of our district. According to some sources, the name of the district, after many changes, is a mixture of Persian, Arabic, and Syriac words meaning "mirror."
Another account suggests that Midyat takes its name from the word "MATIATE," meaning "City of Caves." Those who put forward this view claim that the name "MATIATE" appears in Assyrian inscriptions from the 9th century BC, and that the Assyrian Emperor Ashurnasipal II proudly declared in 879 BC: "I have brought Matiate (=Midyat) and its villages under my rule. I have acquired abundant spoils and subjected them to heavy tribute and taxes." Parallel to this view, it is said that the "Elath" site (a pilgrimage site located 3 km from Midyat and near Acırlı town), which indicates that the first settlement in Midyat was in caves, has survived from the Roman period to the present day.
تتعدد الآراء حول اسم منطقتنا وتاريخ تأسيسها. فبحسب بعض المصادر، فإن اسم المنطقة، بعد تغييرات عديدة، هو مزيج من كلمات فارسية وعربية وسريانية تعني "مرآة".
ويشير رأي آخر إلى أن مديات مشتقة من كلمة "ماتيات"، أي "مدينة الكهوف". ويزعم أصحاب هذا الرأي أن اسم "ماتيات" ورد في نقوش آشورية تعود إلى القرن التاسع قبل الميلاد، وأن الإمبراطور الآشوري آشور ناسيبال الثاني أعلن بفخر عام 879 قبل الميلاد: "لقد أخضعتُ ماتيات (=مديات) وقراها لحكمي. وقد غنمتُ غنائم وفيرة وأخضعتُها لضرائب وجزية باهظة". وبالتوازي مع هذا الرأي، يُقال إن موقع "إلات" (موقع حج يقع على بُعد 3 كيلومترات من مديات وبالقرب من بلدة أجيرلي)، والذي يدل على أن أول مستوطنة في مديات كانت في كهوف، قد نجا من العصر الروماني حتى يومنا هذا.
1973 Mardin İl yıllığında İlçenin tarihçesi hakkında şu bilgiler yer almaktadır: Orta Asya’dan göçüp Anadolu’ya gelen Eti Türkleri, Mezopotamya dediğimiz Dicle ve Fırat Nehirleri arasında yer alan ve verimli topraklara sahip olan bölgeye yerleşmişlerdir. ( M.Ö. 2000 yıllarında ) Bölgeden geçişleri sırasında Midyat’ı büyük bir mağara şehri halinde kurup, hayvanlarını da burada barındırmışlardır. Midyat’ın altındaki mağaralar o devirlerde barınak olarak kullanılmışlardır. Bu mağaraların birbirleri ile bağlantıları vardır. Daha sonraları bu bölgeye Orta Asya Türklerinin öncü göçebeleri olan Komuk Türkleri gelip yerleşir.
The 1973 Mardin Provincial Yearbook contains the following information about the history of the district: The Hittite Turks, who migrated from Central Asia to Anatolia, settled in the region between the Tigris and Euphrates Rivers, which we call Mesopotamia, and which has fertile lands (around 2000 BC). During their passage through the region, they established Midyat as a large cave city and sheltered their animals there. The caves under Midyat were used as shelters in those times. These caves are interconnected. Later, the Komuk Turks, who were the pioneering nomads of the Central Asian Turks, came and settled in this region.
يحتوي الكتاب السنوي لمحافظة ماردين لعام ١٩٧٣ على المعلومات التالية حول تاريخ المنطقة: استقر الأتراك الحثيون، الذين هاجروا من آسيا الوسطى إلى الأناضول، في المنطقة الواقعة بين نهري دجلة والفرات، والتي تُعرف اليوم ببلاد ما بين النهرين، وتتميز بأراضيها الخصبة (حوالي ٢٠٠٠ قبل الميلاد). وخلال رحلتهم عبر المنطقة، أسسوا مدينة مديات، وهي مدينة كهفية كبيرة، وأقاموا فيها ملاجئ لحيواناتهم. وكانت الكهوف الموجودة أسفل مديات تُستخدم كملاجئ في ذلك الوقت، وهذه الكهوف متصلة ببعضها. وفي وقت لاحق، وصل الأتراك الكوموك، وهم من أوائل البدو الرحل من بين الأتراك في آسيا الوسطى، واستقروا في هذه المنطقة.
Bölgeye gelip yerleşen Komuklar, asırlarca Asurilerle savaşmışlardır. Bu dönemlerde Asurilerin birkaç defa bölgeyi ele geçirdiği görülmektedir. Ancak bu istilaları pek uzun sürmez ve her defasında çekilmek zorunda kalmışlardır. Nitekim Asur Hükümdarı Tıglatninip zamanında Komuklar, tamamen duruma hakim olmuşlardır. M.Ö. 500-100 yılları arasında bölge, değişik kavimlerin istilasına uğramıştır. Makedonyalılar, Persler, Romalılar bu bölgede hüküm sürmüşlerdir. Midyat’ ın asıl meskun hale gelişi veya bölge olarak kuruluşu Selefkuslar devrine rastlamaktadır (M.Ö.180 Yılları).
The Komuk people, who settled in the region, fought the Assyrians for centuries. During this period, the Assyrians conquered the region several times. However, these invasions did not last long, and they were forced to withdraw each time. Indeed, during the reign of the Assyrian ruler Tiglath-Ninip, the Komuk people completely gained control. Between 500 and 100 BC, the region was invaded by various tribes. Macedonians, Persians, and Romans ruled in this area. The actual settlement or establishment of Midyat as a region dates back to the Seleucid era (around 180 BC).
حارب شعب الكوموك، الذين استوطنوا المنطقة، الآشوريين لقرون. وخلال هذه الفترة، غزا الآشوريون المنطقة عدة مرات، إلا أن هذه الغزوات لم تدم طويلاً، واضطروا للانسحاب في كل مرة. وفي الواقع، خلال عهد الحاكم الآشوري تغلث نينيب، سيطر شعب الكوموك سيطرة كاملة على المنطقة. وبين عامي 500 و100 قبل الميلاد، غزت المنطقة قبائل مختلفة، وحكمها المقدونيون والفرس والرومان. ويعود تاريخ الاستيطان الفعلي أو تأسيس منطقة مديات إلى العصر السلوقي (حوالي 180 قبل الميلاد).
M.S. V. yy kadar Hıristiyanlık bölgeye hakim olmuştur. VI. asırdan sonra, İslamiyet’ in yayılışı ile birlikte Arap akınları başlamış ve VII. yüzyılda Halit B. Velid orduları bölgeyi fethetmişlerdir. Abbasiler döneminde bölgede imar ve kalkınma hareketleri görülmüştür. Midyat köylerinin ekserisi Harun El Reşit döneminde kurulmuştur. Harun El Reşit’in oğlu Memun’un Türk-Arap karışımı olarak kurduğu büyük bir ordu Cizre-Mardin eski patika yolu boyunca yüz karakola yerleştirilmiştir. Mahalmiler böyle doğmuşlardır. Midyat ve çevresindeki köylere verilen “MAHALMİ” adı buradan gelmektedir. Mahalmi; yüz mahalle, yüz yer, yüz ordugah anlamına gelir ve bugün de Cizre’den Mardin’e kadar eski patika yolu, özellikle eski Bağdat yolu üzerindeki ( bu kervan yolu üzerindeki) bu köyler, Türkçe, Süryanice ve ağırlıklı olarak Arapça karışımı Mahalmice diye tabir edilen bir dili konuşur.
Christianity dominated the region until the 5th century AD. After the 6th century, with the spread of Islam, Arab raids began, and in the 7th century, the armies of Khalid ibn al-Walid conquered the region. During the Abbasid period, there were development and progress movements in the region. Most of the villages in Midyat were founded during the reign of Harun al-Rashid. A large army, formed by Harun al-Rashid’s son al-Ma’mun, a mix of Turks and Arabs, was stationed at a hundred outposts along the old Cizre-Mardin path. This is how the Mahalmi people originated. The name “Mahalmi” given to Midyat and the surrounding villages comes from this. Mahalmi means a hundred neighborhoods, a hundred places, a hundred encampments, and even today, these villages along the old path from Cizre to Mardin, especially along the old Baghdad road (this caravan route), speak a language called Mahalmi, a mixture of Turkish, Syriac, and predominantly Arabic.
هيمنت المسيحية على المنطقة حتى القرن الخامس الميلادي. بعد القرن السادس، ومع انتشار الإسلام، بدأت الغارات العربية، وفي القرن السابع، فتحت جيوش خالد بن الوليد المنطقة. خلال العصر العباسي، شهدت المنطقة نهضة عمرانية وتقدماً ملحوظاً. تأسست معظم قرى مديات في عهد هارون الرشيد. تمركز جيش كبير، أسسه المأمون بن هارون الرشيد، مؤلف من خليط من الأتراك والعرب، في مئة موقع على طول طريق جزيرة ماردين القديم. هكذا نشأ شعب المحلمي. ومن هنا جاء اسم "المحلمي" الذي أُطلق على مديات والقرى المحيطة بها. كلمة "محلمي" تعني مئة حي، أو مئة مكان، أو مئة مخيم. وحتى اليوم، تتحدث هذه القرى الواقعة على طول الطريق القديم من جزيرة ماردين، وخاصة على طول طريق بغداد القديم (طريق القوافل هذا)، لغةً تُسمى المحلمي، وهي مزيج من التركية والسريانية والعربية.
XI. yüzyılda Artuk Devleti genişleyerek, batıda Halep, doğuda Musul ve Bitlis, Kuzeyde Harput (Elazığ), güneyde Darzuru içine alır.İşte Midyat da, bu dönemde Mardin, Hasankeyf ve Musul eyaletleri arasında irtibat vazifesi gören bir bölge olarak en parlak devirlerinden birini yaşamıştır. Bu tarihte bölgenin merkezi Derizbin ( Acırlı ) köyüdür. Derizbin beyleri Artukoğullarına bağlı yarı müstakil bir beylik olarak hüküm sürüyorlardı. Mervaniler ve Eyyübiler’den sonra Midyat 1535 yılında Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından ele geçirilmiştir. 1838 yılında Diyarbakır Valisi Ali Paşa tarafından ziyaret edilen Midyat’ta, bir redif taburu teşkil edilir.
1810 yılında ilçe olan Midyat, 1915’te Cevat Paşa tarafından imar görülmüştür. Askeri Kışla, Cevat Paşa Camii ve Ulu Camii bu dönemde inşa edilmiştir.
In the 11th century, the Artukid State expanded, encompassing Aleppo in the west, Mosul and Bitlis in the east, Harput (Elazığ) in the north, and Darzur in the south. Midyat, during this period, experienced one of its most glorious eras, serving as a liaison between the provinces of Mardin, Hasankeyf, and Mosul. At this time, the center of the region was the village of Derizbin (Acırlı). The rulers of Derizbin governed as a semi-independent principality subordinate to the Artukids. After the Mervanids and Ayyubids, Midyat was captured by the Ottoman army under the command of Bıyıklı Mehmet Pasha in 1535. In 1838, Midyat was visited by Ali Pasha, the Governor of Diyarbakır, and a reserve battalion was established there.
Midyat, which became a district in 1810, underwent development in 1915 under Cevat Pasha. The Military Barracks, Cevat Pasha Mosque, and Ulu Mosque were built during this period.
في القرن الحادي عشر، توسعت الدولة الأرطوقية لتشمل حلب غربًا، والموصل وبيتليس شرقًا، وهاربوت (إلازيغ) شمالًا، ودارزور جنوبًا. شهدت مديات خلال هذه الفترة أحد أزهى عصورها، حيث كانت بمثابة حلقة وصل بين ولايات ماردين وحسنكيف والموصل. في ذلك الوقت، كانت قرية ديريزبين (أجيرلي) مركز المنطقة. حكم حكام ديريزبين كإمارة شبه مستقلة تابعة للأرتوقيين. بعد الميرونيين والأيوبيين، استولى الجيش العثماني بقيادة بييكلي محمد باشا على مديات عام 1535. وفي عام 1838، زار علي باشا، والي ديار بكر، مديات، وأُنشئت فيها كتيبة احتياطية.
شهدت منطقة مديات، التي أصبحت مقاطعة عام 1810، تطوراً ملحوظاً عام 1915 في عهد جواد باشا. وخلال هذه الفترة، شُيِّدت الثكنات العسكرية ومسجد جواد باشا ومسجد أولو.